TUVALET EĞİTİMİ*


Ne zaman ne beklemeli, Ne zaman başlamalı ?
Her çocuğun tuvalet eğitimine başlamak için ideal zamanı farklıdır. Bazı çocuklar 3-4 yaşına kadar hazır olmadıkları halde, bazıları gerekli fiziksel ve zihinsel yeteneklerini 18-24 ay kadar kısa bir zaman içinde geliştirmeye başlarlar. Bazı çocuklar tuvalet yapma becerisini birkaç gün içinde kaparken, bazılarının eğitimi bir yıldan daha fazla bile sürebilir. Burada önemli olan nokta tuvalet eğitimine sizin istediğiniz zaman değil, onun hazır olduğu zaman başlamaktır. Doğru zamanda başlarsanız eğitim sadece bir ayınızı alabilir fakat sinyalleri kaçırır ya da ipuçlarını beklemezseniz bu eğitim bir yıla kadar devam edebilir.
Öte yandan tuvalet eğitimine başlamak için, ev ve aile hayatınızda her şeyin huzurlu, sorunsuz ve uygun olduğu zaman seçerseniz başarı kazanma olasılığınız daha yüksek olur. Sizin için bu eğitime yeni bebeğiniz doğmadan, çocuğunuz ana okuluna başlamadan yada yeni bir eve taşınmadan hemen önce başlamak mantıklı gelebilir. Fakat çocuklar zamanlama konusundaki baskınızı hissettiği anda sizinle iş birliği yapmaktan vazgeçebilir. Bu yüzden zaman sınırlamalarınızı bir kenara bırakıp bu eğitime rahat bir ortamda başlayın.

Hazır oluşun işaretleri
Tuvalet eğitiminde başarılı olmanın ilk şartı çocuğunuzun fiziksel olarak hazır olmasıdır. Mesela idrarını üç saat boyunca yada daha uzun bir süre tutarak kuru kalabilmesi eğitime başlamak için doğru bir sinyaldir. Çünkü bu durum onun mesane kaslarının, idrarını tutabilecek şekilde yavaş yavaş gelişmekte olduğunu gösterir. Aynı zamanda tuvalete gitmesi gerektiğini anlayıp bunun işaretini verebilmelidir. Eğer kıyafetini aşağı ve yakarıya doğru kendisi indirip kaldırabiliyorsa bu, işleri daha da kolaylaştıracaktır. Fiziksel ve zihinsel hazırlığın yanı sıra önemli bir faktör de motivasyondur. Eğer çocuğunuzda bağımsızlık dürtüleri başlamışsa ve başkalarının tuvalet alışkanlıklarını taklit etme eğilimi gösteriyorsa zamanlama uygundur. Bu arada unutmayın, çocuğunuz önce kaka yapmaya alışır çünkü bu sadece 1-2 kez ve genellikle aynı saatlerde olur.

Ne yapabilirsiniz
Sizin ebeveyn olarak göreviniz tuvalet eğitimini mümkün olduğunca doğal ve tehditkar olmayan bir yöntemle yapmaktır. İşe oturağını satın olama aşamasından başlayabilirsiniz. Oturak almak için dükkana gittiğinizde, oturağını onun seçmesine, eve döndüğünüzde de onunla oynamasına, oyuncak ayılarını onun üzerine oturtmasına izin verin. Daha sonra üzerine oturmak isteyip istemediğini sorun ( ilk önce kıyafetleriyle), böylece oturakta oturuyor olmanın nasıl bir his olduğunu anlayacaktır. Eğer o anda bunu hissetmezse zorlamayın. Daha sonra oturağın ne işe yaradığını basit yollarla anlatın ki onun aslında bir oyuncak değil, kendisine bez bağlanmadığında içine çiş ve kaka yapmak için kullanılan bir materyal olduğunu kavrayabilsin. Bu arada çocuğunuzun çiş ve kaka kelimelerini anladığından emin olun veya varsa onunda anladığı diğer kelimeleri kullanır.

Çocuğunuz, muhtemelen sizin ve eşinizin tuvaleti kullandığını görmüştür. Çocuğunuz, sadece seyretmekle ilgileniyor olabilir. Örnek kişiler, yeni şeylerin gizemini ve korkusunu uzaklaştırırlar bu yüzden izlemesine izin verin. Bir taraftan da onu üzerinde kıyafetleriyle oturağa oturtmaya alıştırdıktan yaklaşık bir hafta sonra bezine yaptığı kakasını oturağa boşaltarak, oturağın ne işe yaradığını görerek öğrenmesini sağlayın.

Çocuğunuz oturağını kullanmaya razı olduğunda, bunun günlük yaşamının sıradan bir parçası haline getirin. Kahvaltıdan sonra ya da banyosundan önce kullanmaya başlayarak, bu kullanımı zamanla günde bir kereden birkaç kereye çıkartın. Her defasında yapamayabilir, o zaman ona baskı yapmak yerine, duruşunda ve yüz ifadelerinde tuvalete gitmesini gerektiğini belli eden değişiklikleri izleyin. Değişikliği fark ettiğinizde ona tuvalete gitmeyi önerin. Eğer tutamaz ve altına kaçırırsa sadece olması gerektiği gibi altını temizleyin. Başarıları içi onu övüp kazaları görmemezlikten gelin. Çocuklar, çiş ve kakayı kendi vücutlarının bir ilavesi olarak görürler. Bu nedenle oturaklarına “bıraktıklarıyla” gurur duyabilirler. Bazı çocuklar bunlara el sallamaktan bile hoşlanırlar. Eğer sizin çocuğunuzda böyle bir durum varsa, “başarılı” bir denemeden sonra oturağı temizlemek veya sifonu çekmek için acele etmeyin.


Nelere dikkat etmeli?
Eğer uyguladığınız yöntemlerde hedefe ulaşamadığınızı ve sinirlenmeye başladığınızı düşünüyorsanız ya da çocuğunuzun direndiğini hissediyorsanız eğitime hemen ara verin. Bu işi başarmak için yapacağınız baskı, bütün çabalarınızı sabote edebilir. Tuvalet eğitiminde hedefe sadece çocuğunuzun gönüllü iş birliği ile ulaşabilirsiniz.
Tuvalet eğitimine çocuğunuz oturağa isteksizse ya da kabız olduysa da ara verebilirsiniz. Eğer çocuğunuzun dışkılaması seyrekleştiyse ( haftada 3 defadan az ), dışkısı normalden daha büyük, sert veya pütürlüyse ya da tuvaletini yaparken zorlanıyorsa, bu durumu mutlaka doktoruna bildirin. Sorunu önce günlük beslenme alışkanlıklarını değiştirerek ( kuru erik ve diğer meyvalar dışkıyı rahatlaştırmak, muz ise sıklaştırmak için iyidir) ve onun bol bol sıvı içmesini sağlayarak çözmeye çalışın. Daha sonra tuvalet eğitimine tekrar başlayabilirsiniz.

Sonraki aşamalarda ne var?
Çocuğunuz oturağını düzenli olarak kullanmaya başladıktan sonra, gündüzleri bez kullanımından alıştırma külodu kullanımına geçebilirsiniz. Okul öncesi hazırlıkta ise çocuğunuzun oturak kullanımından tuvalet kullanımına geçmesini deneyebilirsiniz. Çoğu çocuk uyurken altına kaçırmaya devam eder ama sorun değil, “büyük çocuk “ olmaya hazır olduğunda bunu da öğrenecektir.

Kız çocuklarının tuvalet eğitimi
Nedeni tam olarak bilinmemekle beraber kız çocuklarının tuvalet eğitimine daha çabuk hazır oldukları kabul edilmiş bir gerçek. Bazı uzmanlar bunun tuvalet eğitiminde annenin ön planda olmasından kaynaklandığını düşünmekte. İzleyerek örnek aldığı kişi ile “donanımları” aynı olduğu için rahatlıkla taklit edebilir. Kızların tuvalet eğitiminde cinsiyete bağlı olarak bilmesi gereken en önemli konu temizlik aşaması. Aynı bez kullanırken yaptığımız gibi tuvalet sonrası temizliğin önden arkaya doğru yapılması gerekmektedir. En önemlisi ise kızınız tuvaleti kendi başına kullanmaya başladığı zaman özellikle kakasını yaptığında tuvalet kağıdını önden geriye doğru kullanmasını, çişini yaptıktan sonrada vajinal alanını tuvalet kağıdıyla hafif hafif vurarak kurutmasını öğretin. Mesane enfeksiyonları, seyrek görülen rahatsızlıklar olmalarına rağmen, kız çocuklarının tuvalet eğitimi süreçlerinde daha çok görülürler. Eğer kızınız her zamankinden daha sık çişini yapıyorsa, çiş yaparken canı acıyorsa, tekrar altına kaçırmaya başladıysa, karın ağrısı çekiyorsa, aniden ve acil olarak çişi geliyorsa, bu durumu mutlaka doktoruna bildirip kontrole götürün.

Tuvaletini ayakta yapmak isterse
Kızınız, abisi, babası ya da okuldaki erkek arkadaşların tuvaleti kullanırken ayakta durduklarını görüyorsa bunu kendiside denemek isteyebilir. Evet, etraf biraz pislenecek ama ona izin verin. Çünkü bir iki denemeden sonra hızlı bir şekilde tuvaletini ayakta yapmak için gerekli organlara sahip olmadığını anlayacak ve bu işten kendiliğinden vazgeçecektir.

Erkek çocukların tuvalet eğitimi
Daha önce de belirttiğimiz gibi erkek çocuklar tuvalet eğitimine daha geç hazır oldukları gibi eğitimleri de daha uzun sürebilir. Örnek olarak babayı izlese bile yinede kızlardan biraz daha fazla zamana ihtiyaçları vardır. Çünkü onların eğitimi kızlardan farklı olarak iki adımlıdır. Önce tuvaletlerini oturarak yapmayı öğrenecek sonra da çişlerini ayakta yapmayı deneyeceklerdir. Eğer oğlunuz tuvalet eğitiminde kız arkadaşlarından daha uzun bir süreye ihtiyaç duyarsa onu zorlamayın, hazır olduğunu gösteren sinyalleri bekleyin.

Ayakta yapmaya geçiş
Oğlunuz tuvaletini oturarak yapmayı öğrendikten sonra bunu ayakta denemek isteyebilir. Bu aşamada onun babasını, amcasını ya da abisini tuvalette izlemesini sağlamasını sağlayın. Oğlunuz bunu nasıl yapılacağını anlamaya başladığı zaman, oturağını tuvaletin yanına götürerek orada ilk denemeyi yapmasına izin verin. Eğer ayakta yapmaya geçişte isteksizse kesinlikle baskı yapmayın. Ama tuvaletine küçük objeler koyarak eğlenceli “hedef denemeleri” yaptırabilirsiniz. Bu geçiş döneminde kesinlikle bir süre tuvalette temizlik yapmaya hazırlıklı olun ve şaşan hedefler için oğlunuza kızmayın.

•  Eğitime çocuğunuz hazır değilken başlamak eğitim sürecini uzatacaktır.
•  Eğitime başladığınızda çocuğunuzun günlük yaşamında önemli değişiklikler olmamasına dikkat edin. (yeni kardeş, yeni ev vs)
•  Zorlamayın. Kendisini huzursuz hissederse, kakasını tutmaya başlayabilir ve buda kabızlık gibi problemlere yol açabilir.
•  İki yaşına kadar tuvalet eğitimi hakkında çocuğunuza sinirlenmemek ve onu kesinlikle cezalandırmamak en iyisidir.
• Çocuğunuza bu yeni ve karmaşık işe adım adım alışması için zaman tanıyın. Onu, tuvalette eğlenceli öyküler anlatarak veya cesaretlendirici sözlerle harekete geçirebilirsiniz.


 

(*)  http://www.saglikvakfi.org.tr sitesinden 05.05.2004 tarihinde alınmıştır.

ANASAYFA